Sự bùng phát của bệnh sởi cùng với phản ứng chậm trễ của Bộ Y tế, đặc biệt trong vấn đề thông tin cho người dân và các cơ quan truyền thông trong gần 2 tháng qua là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc người dân cảm thấy hoang mang và giảm sút lòng tin vào lãnh đạo của ngành. Từ công tác truyền thông về bệnh sởi trong thời gian vừa qua có thể rút ra 5 bài học.
1. Xây dựng lòng tin bằng truyền thông
Mục tiêu đầu tiên của việc truyền thông khi dịch bệnh lan rộng là cung cấp thông tin và hướng dẫn kịp thời cho cộng đồng về tình trạng phát triển của bệnh cùng với các hướng dẫn phát hiện, phòng chống và điều trị bệnh. Việc truyền thông sớm sẽ giúp xây dựng lòng tin và giảm sự sợ hãi của cộng đồng đối với căn bệnh này.
Hậu quả của sự mất lòng tin của cộng đồng sẽ để lại nhiều ảnh hưởng xấu về xã hội, kinh tế và chính trị. Người dân không tin tưởng vào ngành y tế, không tin tưởng vào việc đem con đi tiêm chủng, người dân sợ hãi, hoang mang và tìm cách tự phòng chống bệnh cho con em mình. Khi đó, việc phòng chống và xử lý bệnh không đúng cách có khi dẫn đến những rủi ro lớn hơn cho trẻ.
Khi dịch bệnh xảy ra, sự sợ hãi sẽ lây lan nhanh hơn nhiều so với sự lây lan của dịch bệnh.
2. Công bố thông tin sớm
Việc công bố thông tin ngay khi bệnh bắt đầu bùng phát có ý nghĩa đặc biệt quan trong trong hoạt động truyền thông dịch bệnh. Trong xã hội thông tin phát triển như hiện nay, những thông tin về sự lây lan và bùng phát của bệnh sởi sẽ không thể dấu mãi được. Thực tế cho thấy trong những ngày vừa qua, thông tin về bệnh sởi được các cơ quan báo chí đăng tải từ nhiều nguồn, người dân chủ yếu chia sẻ thông tin về bệnh sởi qua các diễn đàn và mạng xã hội. Phó Thủ tướng cũng chỉ biết dịch bệnh “nóng” thông qua Facebook.
Vì vậy, trong trường hợp bệnh bắt đầu có dấu hiệu lan rộng, Bộ Y tế hoặc cơ quan chức năng cần công bố thông tin tới người dân càng sớm càng tốt. Trước khi thông tin được công bố, Bộ cũng cần thiết lập cơ chế cung cấp thông tin rõ ràng, thành lập các bộ phận chuyên trách xử lý thông tin, và xác định người phát ngôn chính thức.
Thực tế cho thấy qua lần bùng phát bệnh sởi lần này người dân và báo chí không được cung cấp nhiều thông tin. Trong những trường hợp như vậy, con người thường phải tìm cách tìm kiếm thông tin bằng mọi cách có thể. Kết quả là những thông tin họ tìm được hoặc chia sẻ sẽ thiếu chính xác và có thể bị sai lệch.
3. Cung cấp thông tin cập nhật, minh bạch
Việc xây dựng lòng tin với người dân phải dựa trên tiêu chí thông tin minh bạch. Ngoài ra, các thông tin phải đầy đủ, dễ hiểu và liên tục được cập nhật.
Thông tin minh bạch không chỉ giúp xây dựng lòng tin đối với người dân mà còn giúp các nhà quản lý, các cơ quan chức năng có liên quan có cơ sở để ra quyết định.
Trong những ngày vừa qua, các cơ quan truyền thông liên tục đặt câu hỏi về lý do tại sao Bộ Y tế không công bố dịch sởi. Tuy nhiên vấn đề này không được trả lời rõ ràng, đầy đủ và chính thức từ Bộ Y tế.
4. Hiểu rõ các nhóm đối tượng truyền thông
Việc hiểu rõ các nhóm đối tượng truyền thông sẽ giúp tăng hiệu quả của hoạt động truyền thông. Để có thể hiểu rõ các nhóm đối tượng, một số câu hỏi cần trả lời gồm: Chúng ta cần truyền thông cho nhóm đối tượng nào? Họ đã biết thông tin gì, họ nghĩ gì và cảm thấy thế nào? Làm thể nào để truyền đạt nội dung cần thông tin một cách đơn giản và hiệu quả nhất?
Đối với sự bùng phát dịch sởi lầm này, 5 nhóm đối tượng chính cần truyền thông gồm: 1) người dân (đặc biệt các bậc cha mẹ có con nhỏ); 2) bệnh viện/phòng khám/cơ sở y tế các tuyến từ trung ương tới địa phương; 3) trường học/trường mầm non; 4) các cơ quan chức năng có liên quan như Bộ Tài chính, Bộ Thông tin & Truyền thông, UBND các tỉnh/thành; và 5) các cơ quan thông tấn, báo chí.
5. Chia sẻ và đồng cảm với bệnh nhân, đồng nghiệp
Hơn 7000 ca bệnh sởi với 108 trẻ em đã chết vì sởi và các biến chứng từ sởi. Các bậc cha mẹ ngày đêm lo lắng, bác sỹ và y tá tại các bệnh viện vẫn đang ngày đêm chiến đấu dành giật lại sự sống của các em nhỏ.
Lúc này cần lắm sự chia sẻ của của các lãnh đạo ngành y tế với những đồng nghiệp đang trực tiếp đối mặt với căn bệnh truyền nhiễm này, sự đồng cảm với các gia đình có con bị bệnh hoặc mất vì bệnh sởi. Những người làm cha làm mẹ cần sự quyết tâm và cam kết chấm dứt sự bùng phát bệnh hơn là những phát biểu kiểu như “Con cháu tôi có mắc sởi, không bao giờ dại cho vào Viện Nhi T.Ư”. Phát biểu như thế chẳng khác nào đổ thêm dầu vào lửa.
Trong những tuần qua chắc chắn đã có rất nhiều tấm gương bác sỹ, y tá dốc sức và hết mình để cứu chữa bệnh nhân. Đây là những điển hình cần nêu gương và phát huy để khuyến khích những cá nhân khác và cải thiện hình ảnh của ngành y tế.
