Cỗ máy tuyên truyền Trung Quốc hoạt động như thế nào?

Như vậy là Ông Tập Cận Bình, Tổng Bí Thư, Chủ tịch Trung Quốc đã kết thúc tốt đẹp chuyến công du tới Việt Nam theo lời mời của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và Chủ tịch nước Trương Tấn Sang. Đây cũng là chuyến thăm Việt Nam đầu tiên của lãnh đạo cao nhất của Đảng, Nhà nước Trung Quốc trong 9 năm qua.

Sau một loạt phát biểu hoa mỹ tại Việt Nam, Ông Tập đã có chuyến thăm Singapore và Đài Loan. Ngay tại đó, Ông Tập đã có những phát biểu trái với những gì đã nói tại Việt Nam. Tôi không muốn bình luận về tính nhất quán trong những phát ngôn của lãnh đạo nhà nước Trung Quốc vì Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Ông Lê Hải Bình đã lên tiếng rồi. Bài viết này tôi chỉ bàn về vấn đề liên quan đến hoạt động truyền thông đối ngoại của Trung Quốc.

Trong Binh pháp Tôn Tử có dạy “Tri kỷ tri bỉ bách chiến bách thắng” tức là “Biết ta biết người trăm trận trăm thắng. Hy vọng với việc hiểu rõ hơn bản chất của các hoạt động tuyên truyền đối ngoại của Trung Quốc, “chúng ta biết phải đối phó với những gì và từ đâu” (theo lời G.S Trần Hữu Dũng).

Trong một thời gian dài, hình ảnh của Trung Quốc đối với cộng đồng quốc tế bị đánh giá là tiêu cực và chính điều này đã cản trở việc các quốc gia khác chấp nhận coi Trung Quốc là một cường quốc. Từ nhiều năm nay, Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) luôn muốn thay đổi điều này và thự tế là họ đã đầu tư mạnh mẽ mạnh mẽ vào việc tuyên truyền đối ngoại nhằm tăng cường sự chấp thuận của các quốc gia khác.

ĐCSTQ tin rằng thế giới bên ngoài có một cái nhìn méo mó về Trung Quốc đương đại do các phương tiện truyền thông phương Tây tuyên truyền sai lệch. Theo kết quả một cuộc thăm dò do Viện Gallup thực hiên năm 2015, có tới 50% số người Mỹ được hỏi có một quan điểm “rất” hoặc “hầu như” không có thiện cảm đối với Trung Quốc. Trong cuộc khảo sát này, có tới 2/5 số người được hỏi đồng ý rằng quyền lực kinh tế Trung Quốc đặt ra một mối đe dọa nghiêm trọng. Đây không phải là một phát hiện mới. Trong gần 40 năm qua trong các cuộc thăm dò ý kiến do Gallup tiến hành, người Mỹ thường bày tỏ một cái nhìn tiêu cực đối với Trung Quốc.

Đầu tư “khủng” vào hoạt động tuyên truyền đối ngoại

ĐCSTQ đã từ lâu coi việc thuyết phục và quản lý thông tin là những ưu tiên hàng đầu của chính phủ. Hàng năm, Trung Quốc dành nguồn lực đáng kể đối và xây dựng một bộ máy rộng khắp để thực hiện các hoạt động tuyên truyền. Truyền thông truyền thống và xuất bản chỉ là một khía cạnh của công tác tuyên truyền đối ngoại. Thực tế là Trung Quốc đã học được từ các nước phương Tây trong việc  kết hợp ngoại giao nhà nước, ngoại giao văn hóa, trò chơi điện tử, và các phương tiện truyền thông xã hội để định hướng và quản lý dư luận.

Một đoạn video clip dạng viral quảng bá Kế hoạch phát triển KTXH 5 năm lần thứ 13 cho đối tượng người nước ngoài 

Các thông điệp của Trung Quốc được tuyên truyền qua nhiều phương tiện kênh truyền thông khác nhau gồm báo chí tiếng Trung (trong nước) và ngoại ngữ, đài phát thanh, truyền hình nước ngoài, cũng như Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV),  với một kênh (CCTV-4) hướng tới người xem ngoài nước. Tân Hoa Xã cung cấp nội dung miễn phí cho các nguồn tin tiếng Trung bên ngoài Trung Quốc, đảm bảo rằng quan điểm của Bắc Kinh chiếm ưu thế trong cộng đồng người Trung Quốc sống tại Hải ngoại.

Trong thập kỷ qua, Internet đã trở thành ngày càng hữu ích trong việc xây dựng hỗ trợ cho Trung Quốc trong công đồng Hoa kiều. Các trang web Trung Quốc dựa trên những nay là nguồn hàng đầu tiếng Trung và tin tức Trung Quốc liên quan cho Trung Quốc ở nước ngoài. Trung Quốc đẩy mạnh thông điệp của mình ra quốc tế thông qua một loạt các phương tiện truyền thông, bao gồm Trung Quốc Nhật báo, Tạp chí Bắc Kinh, CCTV, Đài phát thanh Quốc tế Trung Quốc, phiên bản trực tuyến của tờ Nhân dân (nhiều ngôn ngữ), China.org (cổng Internet chính tuyên truyền thông tin đối ngoại của Trung Quốc), và Báo chí Ngoại ngữ.

Những nỗ lực của Trung Quốc để xây dựng một hình ảnh quốc tế tích cực được thực hiện thông qua hai cách tiếp cận lâu dài. Cách đầu tiên được gọi là “sử dụng sức mạnh nước ngoài” để thúc đẩy hình ảnh Trung Quốc. Bắc Kinh tăng cường quan hệ hợp tác cùng có lợi với các nhân vật quốc tế nổi bật, những người có thể mang lại lợi thế thương mại hay chính trị cho Trung Quốc như cựu Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger hay cựu thủ Anh Tony Blair.

Cách tiếp cận thứ hai được gọi là “mượn báo chí nước ngoài”. Trong quá khứ, điều này được thực hiện qua các “tuyên truyền viên” chính thống nhằm nuôi dưỡng mối quan hệ tốt với các nhà báo nước ngoài được coi là thân thiện về mặt chính trị với Trung Quốc. Vào giữa những năm 2000, cách tiếp cận này được mở rộng bao gồm việc đặt bài của Trung Quốc trên các đầu báo hàng đầu của nước ngoài. Trong thời đại Mao, chiến lược này được gọi là “mượn thuyền vượt biển”.

Năm 2000, CCTV ra mắt kênh truyền hình vệ tinh CCTV9, hướng tới cộng đồng người nước ngoài nói tiếng Anh. Năm 2004, kênh này bắt đầu phát sóng bằng tiếng Pháp và Tây Ban Nha và được cải tổ lại thành kênh CCTV quốc tế. Kênh này được coi như kênh CNN của Trung Quốc, một kênh truyền thông toàn cầu với tin tức phát 24/24 giờ.

Đầu năm 2009, Trung Quốc tuyên bố sẽ đầu tư 45 tỷ Yên Nhật (khoảng 7.25 tỷ Đô la) vào các phương tiện truyền thông của họ để tăng cường tin tức quốc tế và sự hiện diện toàn cầu. Tân Hoa Xã gia tăng số lượng các văn phòng thường trú ở nước ngoài từ 100 lên 186 văn phòng. Trong cùng năm đó, tờ Global Times (một tờ báo dạng ‘lá cải’ viết về các vấn đề quốc tế thuộc sở hữu của tờ Nhân Dân Nhật báo) đã cho ra đời một phiên bản bằng tiếng Anh. Kênh CCTV Quốc tế cũng bắt đầu phát sóng bằng tiếng Ả Rập và Nga. Năm 2010 kênh này đổi tên thành CCTV News.

Dưới thời Ông Giang Trạch Dân (1989-2002) và Ông Hồ Cẩm Đào (2002-12), Trung Quốc đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền thúc đẩy hình ảnh của đất nước ở nước ngoài. Cụ thể, trong thời Ông Giang Trạch Dân, đặc biệt sau năm 1992, công tác tuyên truyền đối ngoại tập trung chủ yếu vào việc thúc đẩy nền kinh tế Trung Quốc, khuyến khích đầu tư nước ngoài và thương mại. Dưới thời Ông Hồ Cẩm Đào, việc xây dựng “quyền lực mềm” là mục tiêu chính, nhưng hình ảnh quốc tế của Trung Quốc vẫn không cải thiện rõ rệt. Trong thực tế, kết quả thăm dò của Gallup cho thấy hình ảnh Trung Quốc lại xấu đi trong những năm này.

Trong tháng 11 năm 2012, Ông Tập Cận Bình trở thành tổng bí thư của ĐCSTQ. So với tất cả những người đi trước đây của mình, Ông Tập đã tập trung quyền lực với mức độ chưa từng có trong tay mình và dùng quyền lực này để thúc đẩy việc thông qua một số thay đổi quan trọng trong chính sách đối ngoại của Trung Quốc, bao gồm cả nỗ lực gây ảnh hưởng đến khán giả nước ngoài.

Trong một bài phát biểu tại Hội nghị Quốc gia vào tháng 8 năm 2013 về tuyên truyền và tư tưởng làm việc, Ông Tập nói rằng, để đáp ứng với những thay đổi của thế giới, “Trung Quốc nên lan truyền những ý tưởng và những quan điểm mới tới các quốc gia mới nổi và đang phát triển”. Ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết đối với Trung Quốc trong việc tăng cường vùng phủ sóng truyền thông, sử dụng phương pháp tiếp cận sáng tạo để kể một câu chuyện tốt của Trung Quốc, và thúc đẩy quan điểm quốc tế đối với Trung Quốc. ”

Tháng 8 năm 2014, Ông Tập cũng tung ra một chiến lược quản lý các phương tiện truyền thông mới của Trung Quốc. Ông nói rằng Trung Quốc cần tạo ra một “phương tiện truyền thông chính thông kiểu mới” mạnh mẽ, có ảnh hưởng, và đáng tin cậy. Trong chiến lược truyền thông kiểu mới này, mua bán và sáp nhập là những công cụ quan trọng để tạo ra ảnh hưởng tích cực đến dư luận nước ngoài, đồng thời các phương tiện truyền thông truyền thống cũng như phương tiện truyền thông mới phải được tích hợp trong một cách tiếp cận đa nền tảng.

Từ khi Ông Tập công bố những hướng đi mới, bộ máy tuyên truyền của Trung Quốc đã có nhiều nỗ lực để đạt tới một cấp độ mới của sự quyết đoán, tự tin, và tham vọng. Một số chủ đề đang được tuyên truyên truyền tích cực trên các phương tiện truyền thông đối ngoại của Trung Quốc gồm có: “kể một câu chuyện hay về Trung Quốc”, “Giấc mơ Trung Quốc” và “đất nước giàu có, quân sự hùng mạnh.”

Tăng cường ảnh hưởng văn hóa

Vấn đề tăng cường ảnh hưởng văn hóa của Trung Quốc cũng là một hoạt động nhằm tăng cường hình ảnh của Trung Quốc đối với thế giới. Trung Quốc hiện đang có ý định mở rộng hơn nữa các con số các Học viện Khổng Tử, tăng số lượng học bổng và các chương trình nghiên cứu do Học viện Khổng Tử tài trợ.

Khai trương Học viện Khổng Tử tại một trường Đại học ở Hoa Kỳ
Khai trương Học viện Khổng Tử tại một trường Đại học ở Hoa Kỳ

Trung Quốc cũng dành khoản đầu tư lớn để thành lập thêm hơn 50 trung tâm văn hóa quốc tế cho đến năm 2020, đồng thời cũng có kế hoạch giới thiệu văn học Trung Quốc, nghệ thuật, âm nhạc, và phim ra quốc tế. Bên cạnh đó, Trung Quốc đẩy mạnh khái niệm “Năm mới Trung Quốc” (thay vì nói là Tết âm lịch), tổ chức 900 sự kiện tại 119 quốc gia riêng trong năm 2015, so với 65 sự kiện tại 42 quốc gia vào năm 2010.

Trong hai năm qua, Trung Quốc Nhật báo, Tạp chí Bắc Kinh, kênh CCTV quốc tế, Tân Hoa Xã, và Đài phát thanh Quốc tế Trung Quốc tiếp tục mở rộng theo hướng “địa phương hóa”. Tức là sử dụng số lượng lớn của các chuyên gia truyền thông nước ngoài trong khi chỉ giữ lại nhân sự biên tập kiểm soát nội dung. CCTV News đã mở chi nhánh lớn tại Washington và Nairobi. Chương trình phát sóng của kênh này hiện nay được thực hiện tại trụ sở tại Bắc Kinh, Washington và các trường quay Nairobi.

Một phần trong chiến lược truyền thông kiểu mới của Ông Tập là hợp tác với phương tiện truyền thông nước ngoài để tạo ra ủng hộ Trung Quốc thông qua các bộ phim và phim tài liệu. Trong năm 2015, loạt phim tài liệu liên kết giữa Trung Quốc và Hàn Quốc với tiêu đề “Siêu Trung Quốc” đã tạo thành hiện tượng trên kênh truyền hình Hàn Quốc. Các công ty Trung Quốc thân Bắc Kinh hiện đang đầu tư vào một loạt các bộ phim Hollywood. Kết quả là, một số bộ phim gần đây của Hollywood (ví dụ, bộ phim Trainwreck sản xuất năm 2015) được bổ xung nhiều thông tin ủng hộ Trung Quốc, trong khi những bộ phim khác (như bộ phim Người Sắt 3 sản xuất năm 2013) đã bị xóa bỏ yếu tố mang tính chính trị nhạy cảm có thể ảnh hưởng đến ĐCSTQ.

Sử dụng các phương tiện truyền thông mới

Mặc dù Trung Quốc chặn việc sử dụng các mạng xã hội như Facebook, Twitter hay YouTube trong nước nhưng nước này rất tích cực sử dụng mạng xã hội trên trong việc tuyên truyền đối ngoại. Để quảng bá cho chuyến thăm Hoa Kỳ hồi tháng 9 của Ông Tập Cận Bình, Trung Quốc đã mở một trang facebook riêng cập nhật thông tin xung quanh chuyến đi này cùng với các hình ảnh tích cực về Trung Quốc.

faceboo-tcb
Facebook của Ông Tập Cận Bình trong chuyến thăm Hoa Kỳ tháng 9/2015. Nguồn ảnh: CNN Money

Ngoài ra, Trung Quốc cũng sản xuất các đoạn video clip và phát tán những video tuyên truyền này theo kiểu viral trên các mạng xã hội và phương tiện truyền thông của phương Tây bằng các thứ tiếng.

Dưới đây là một số đoạn video clip dạng viral  thực hiện trong năm 2015 và được Trung Quốc tuyên truyền trước dịp lãnh đạo Đảng Cộng Sản Trung Quốc Tập Cận Bình đi công du tới các quốc gia đóng vai trò quan trọng trong quan hệ ngoại giao như Nga, Hoa Kỳ, Vương Quốc Anh và Việt Nam.

Ví dụ: Khi Ông Tập Cận Bình tới thăm Nga hồi đầu năm nay, trên mạng xuất hiện một video tiêu đề “Người Trung Quốc biết những gì về đất nước Nga?” trong đó giới trẻ Trung Quốc ca ngợi Putin là “mạnh mẽ”, “đẹp trai,” và tỏ lòng ngưỡng mộ vị tổng thống Nga với “cơ bắp cuồn cuộn.” Thậm chí có cả một bài hát tự phát trong đó có ba người phụ nữ Trung Quốc hát một câu đai loại là “nên kết hôn với một người như Putin, một người đàn ông mạnh mẽ và không bao giờ uống quá nhiều.”

Vào tháng 9, Ông Tập Cận Bình cũng đã có một chuyến thăm mang tính bước ngoặt đối với Hoa Kỳ. Một lần nữa một đoạn video clip tương tự tiêu đề “Ai là Bác Tập?” với một người Áo trong một chiếc áo khoác màu hồng nói về tính cách “dễ thương” của Ông Tập Cận Bình, một phụ nữ nói thích có chồng giống như Ông Tập, và những lời có cánh khác.

Tại Vương quốc Anh: Một video clip khác gần đây được biết đến nhiều tại Anh mang tên “Nước Anh hội ngộ Trung Quốc”, đề cập các mối quan hệ quốc tế quan trọng gắn với hai nước như giáo dục, sản xuất ô tô, và bóng đá. Những đoạn phim này được cho là do một công ty PR bí mật chịu trách nhiệm sản xuất và thực hiện.

Trước ngày Ông Tập Cận Bình đến thăm chính thức Việt Nam, Nhân Dân Nhật báo của Trung Quốc cũng đăng tải 1 đoạn video clip với tựa đề “Thanh niên Trung Quốc nghĩ gì về Việt Nam?”

Trong các chuyến thăm Hoa Kỳ và Vương quốc Anh trước đó, báo chí Trung Quốc cũng đưa những đoạn clip tương tự như vậy với tiêu đề “Người Trung Quốc nghĩ gì về nước Mỹ?” hay “Người Trung Quốc nghĩ gì về nước Anh?” Bạn có thể thưởng thức những đoạn video clip tuyên truyền này. Tất nhiên, tin hay không thì tùy bạn! 

Cho đến nay, những nỗ lực đáng kể của Trung Quốc trong việc hiện đại hóa bộ máy tuyên truyền đối ngoại đã đạt được một số thành công bước đầu trong việc thay đổi dư luận quốc tế. Tuy nhiên về lâu dài, chiến lược mới “mượn thuyền vượt biển”, tuyên truyền thông qua các phương tiện văn hóa và truyền thông phương Tây có thể coi là một cách hiệu quả nhất để cải thiện hình ảnh quốc tế của Trung Quốc và hạn chế những tranh luận về các vấn đề liên quan đến Trung Quốc.

 

 Tổng hợp và lược dịch từ China’s Foreign Propaganda Journal of Democracy Volume 26, Number 4 October 2015. Image credits: Andy Wong/AP/Press Association Images via, CNN Money via. 

Bạn có quan tâm đến vấn đề quản lý danh tiếng?
Hãy đăng ký nhận thông tin và cùng trao đổi về chủ đề này!

5.00 avg. rating (99% score) - 4 votes

Ý kiến của bạn